Voordracht "Uncle Martin"

Op het einde van de 19de eeuw trokken heel wat inwoners van Ruiselede en Doomkerke naar de VSA en Canada. Velen onder hen deden dat op schepen van de Red Star Line. Om dit bijzondere stuk van onze lokale geschiedenis in de kijker te zetten, organiseert het gemeentebestuur de voordracht "Uncle Martin" aan: Martin Heylen komt vertellen over zijn boek “Ik dacht dat ik een kleine familie had” en de daarbij horende VRT-reeks “Uncle Martin” waarbij hij op zoek ging naar zijn Amerikaanse familieleden. Zijn voorouders trokken immers, net als heel wat Ruiseledenaren en Doomkerkenaren, naar de VSA op zoek naar een beter leven. De vertelling wordt opgeluisterd met filmfragmenten uit de tv-reeks.

Uncle Martin

Honderd jaar geleden vertrokken de grootouders van Martin Heylen met een boot van de Red Star Line voorgoed naar de Verenigde Staten, hun American Dream achterna. Henri, de vader van Martin, werd als een Amerikaan opgevoed op een ranch in Michigan. Helaas, na acht jaar eindigde het avontuur en keerde het gezin terug. Ze woonden in Oosteeklo, maar Martins vader bleef doordrongen van Amerika. Zijn anekdotes over de avonturen en het natuurleven in Michigan maakten van Martin de avonturier die de wereld rondreisde. 

Wat Martin niet wist, is dat de broers en zus van zijn oma indertijd mee verhuisden en wél in Amerika bleven. Toen hij onlangs een passagierslijst van de Red Star Line in handen kreeg, kwam hij een onbekende familietak met tientallen Amerikaanse bloedverwanten op het spoor. Speurwerk in oude documenten en bevolkingsregisters leverde prikkelende namen en adressen op. In een roadtrip door de VS ontmoet Martin - die zijn hele leven maar één broer, een paar neven en nichten gekend heeft - voor het eerst zijn grote Amerikaanse familie. 

Een nieuwe wereld opent zich. Martin stapt letterlijk in de voetsporen van zijn voorouders, die hem leiden naar onbekende stadjes in de Midwest zoals Mishawaka, Alma, Ithaca, Armada, maar ook naar Tuscon, Charlotte en Detroit… Een ontdekkingsreis naar het Beloofde Land van weleer, met overal sporen van de migratie van honderdduizenden Vlamingen die de armoede in Vlaanderen ontvluchtten en de grote oversteek over de oceaan waagden.

En vooral een antwoord op de vraag: Familie, voél je dat? Voel je die bloedband?

Wanneer?

De voordracht gaat door op dinsdag 25 april 2023 om 19u30 in kamphuis 't Haantje, Brandstraat 105 in Ruiselede.

Deelname en inschrijven

Deze voordracht bijwonen kost €8. Inschrijven kan vanaf woensdag 1 maart om 9u via de digitale toepassing.

Drankje

Aanwezigen ontvangen een bonnetje voor een consumptie in Café New York, Brandstraat 57, op een moment naar keuze in april of mei. Vanuit dit café werden er namelijk tickets verkocht voor o.a. de Red Star Line. De herinnering aan dit migratieverleden wordt hier nog steeds levendig gehouden. De namenlijst met emigranten, opgemaakt door heemkundige Adhémar Dauw in de jaren 1960, hangt er sinds een paar jaar in een kader aan de muur.

Geschiedenis

Emigratie in België

De emigratie in België kwam in een stroomversnelling vanaf 1850. Naar schatting 150.000 Belgen zochten tussen 1850 en 1930 een betere toekomst overzee. De redenen voor deze emigratie op grote schaal zijn bekend: problemen met de export in de textielnijverheid, een bevolkingsexplosie die de landbouw niet langer kon volgen met hongersnood tot gevolg, mislukte oogsten (aardappelen, rogge, tarwe, gerst,…) en tyfusepidemieën. De gewone man werd gedwongen zijn vertrouwde thuis achter te laten op zoek naar een beter bestaan.

Heel wat Vlamingen trokken naar Noord-Frankrijk en werden er seizoensarbeider of vestigden zich er definitief. Overheidsinitiatieven om kolonies te stichten in bijvoorbeeld Cuba of Guatemala mislukten. Privé-initiatieven hadden meer succes. Ook vanuit Ruiselede en meer specifiek Doomkerke en nabije omgeving vertrokken heel wat gelukszoekers, naar Frankrijk, Nederland, enkelen naar Argentinië, maar het merendeel naar de VSA, waarbij sommigen nog doortrokken naar Canada. Het hoogtepunt van de migratie uit Ruiselede en Doomkerke situeert zich tussen 1880 en 1914.

De overtocht per boot

De successen van de eerste landverhuizers werkten aanstekelijk en de verhalen over het land met onbeperkte mogelijkheden bereikten de kleinste dorpen in Vlaanderen. Agenten van de scheepvaartmaatschappijen waren er actief om migranten tot een oversteek te stimuleren.Het kwam er vaak alleen nog op aan om voldoende geld bijeen te kunnen krijgen om de overtocht te betalen. In Ruiselede en Doomkerke waren enkele reisagenten-herbergiers aan de slag die tickets verkochten voor de Red Star Line (van Antwerpen naar New York), de White Star Line (van Antwerpen over Liverpool naar New York) of de Cunard Line (Liverpool-New York).

Francies De Riemaecker was zo’n agent die tickets verkocht voor de Red Star Line vanuit het Café New York (Brandstraat 57). In het café wordt de herinnering aan dit migratieverleden nog steeds levendig gehouden. De namenlijst met emigranten, opgemaakt door heemkundige Adhémar Dauw in de jaren 1960, hangt er sinds een paar jaar in een kader aan de muur. Ook Modest Swanckaert, die de herberg ’t Burgerswelzijn (vandaag Brandstraat 28) uitbaatte, was scheepvaartagent in Doomkerke.

Het emigratieverhaal in Doomkerke begon vaak aan het Veldkapelleke. Van daar ging men te voet naar het station van Beernem of Sint-Maria-Aalter. Landverhuizers uit het centrum van Ruiselede namen meestal de tram naar het station van Aalter. Vanuit deze stations  ging het per trein naar de boot in Antwerpen. Op die manier trokken tussen 1890 en 1900 zowat 128 en tussen 1900 en 1910 ongeveer 500 Ruiseledenaren, waaronder heel wat Doomkerkenaren, naar Amerika.

Sommigen keerden na enige tijd terug omwille van tegenslag of uit heimwee.  Vooral na de crisis in de jaren 1930 keerden heel wat migranten berooid naar het vaderland terug. Slechts enkele uitzonderingen, de zogenaamde ‘Amerikaanders’, keerden huiswaarts om te rentenieren, na een leven van hard labeur en heel wat geluk.

Erfgoedwandeling

Wie zich graag verder verdiept in dit onderwerp, kan de toeristische folder 'Van Red Star Line tot zeppelin. Doomkerke eind 19e - begin 20e eeuw' aankopen bij de Dienst Toerisme. Deze brochure omvat een wandeling langs de Brandstraat en de Bruggesteenweg en bevat heel wat historische informatie over Doomkerke tijdens de Eerste Wereldoorlog, over de migratie,... 

Digitaal loket