Monument - Gemeentehuis

Opgelet: contact onthaal: 051/70-84-10

Gemeente 4

Beschermd monument - K.B. 28/07/1983

Restauratie: 1880 (samenvoeging van verschillende ruimtes), 1890 en 1901 (verbouwingswerken gelijkvloers), 1920 (herstellingswerken WOI), 1948 (herstellingswerken WOII), 1994-1995 (renovatiewerken interieur en exterieur), 2010 (restauratiewerken gevels)

Beschrijving

Het Ruiseleedse gemeentehuis dateert uit de 19e eeuw

Al in 1860 werden de 1e plannen opgemaakt tot een grondige herinrichting van het dorpscentrum met de bouw van een gemeentehuis. Het gemeentebestuur nam voor de bouwwerken een lening op van 50.000 frank. Het toekomstige gebouw moest voldoen aan een aantal functievereisten: zowel de gemeentelijke administratie als een lokaal vredegerecht inclusief gevangenis en conciërgewoning moesten er gehuisvest worden. De gemeentelijke taken werden vóór de bouw van dergelijk gemeentehuis uitgevoerd vanuit lokale herbergen.

De werken aan de kerk (uitbreiding en bouw nieuwe toren) in 1872-1873 brachten de bouw van een gemeentehuis er rechtover in een stroomversnelling. Het liberale gemeentebestuur wilde er immers een imposant profaan (niet religieus) monument tegenover plaatsen. Vandaar dat de volksmond nog steeds beweert, dat de twee torens in rechtstreekse wedijver met elkaar werden opgetrokken.

Tussen de oorspronkelijke plannen van de herinrichting van het dorpscentrum en de uiteindelijke aanvang van de bouwwerken van het gemeentehuis lag een tiental jaar. Dit oponthoud was vooral een gevolg van moeilijkheden bij de aankoop van de huizen die op de toekomstige bouwgrond stonden én van de moeilijke zoektocht naar een geschikte architect.

De uiteindelijke keuze qua architect viel op de onbekende 26-jarige Nederlandse architect Henri de Fernelmont.

Neogotische bouwstijl

Het was de Koninklijke Commissie voor Monumenten die de keuze voor de ‘nationale’ gotische stijl zou vastleggen.

Tijdens de 19e eeuw groeide, in het kader van het bloeiende nationalisme, de romantiek en de grote interesse in het Vlaamse verleden, de wens om de bouwstijlen uit de meest roemrijke periodes uit de Vlaamse geschiedenis opnieuw te gaan toepassen. Tijdens de middeleeuwen was Vlaanderen een economische draaischijf in de West-Europese handel. Steden zoals Brugge, Gent en Brussel kenden een enorme groei. Kenmerkende bouwstijl tijdens deze hoog- en laatmiddeleeuwse periode was de gotiek. Een bouwstijl die vooral werd toegepast bij de bouw van de vele religieuze gebouwen die een stad rijk was.

Door terug te grijpen naar deze gotische bouwstijl wilde men gedurende de 19e eeuw een heropleving van de Vlaamse geschiedenis stimuleren. Vandaar ook de term neo-gotiek, de nieuwe 19e-eeuwse gotiek.

Het ontwerp van architect Fernelmont in vroeggotische stijl viel meteen in goede aarde. Het deed de tijdgenoten denken aan de middeleeuwse Vlaamse hallen en viel op door zijn uitstekend bestudeerde, evenwichtige plattegrond. Het gebouw werd begroot op 50.721,11 frank.

De werken werden gestart in 1876. In 1877 werd het gebouw in gebruik genomen. De kostprijs was inmiddels tot 67.990 frank gestegen.

Bouwplan

  • Inplanting in de omgeving

Het gemeentehuis is een vrijstaand en opvallend gebouw en uit het uiterlijk kan men gemakkelijk afleiden dat dit één van de belangrijkste gebouwen is van de gemeente. De voorgevel is naar het noorden gericht en staat haaks op de as van de kerk. Tussen het gemeentehuis en de kerk wordt op die manier een pleintje gevormd.

Het plein maakt deel uit van het beschermde dorpsgezicht. Het dorpsgezicht beperkt zich tot de ruimere omgeving van het gemeentehuis en de kerk en is te zien in de straten die in kasseistenen werden aangelegd. Deze vernieuwing van de wegen binnen het dorpsgezicht, de zogenaamde doortocht, dateert uit 2006.

  • Plattegrond

In de plattegrond van het gebouw zijn diverse geometrische figuren op te merken. De kern van het grondplan vormt een groot vierkant, met uitsprongen aan de voor- en achtergevel. Het vierkant werd op elke verdieping verdeeld in negen kleinere quadraten die in elkaar overlopen of van elkaar worden afgesloten.

Niet alleen de plattegrond is zeer geometrisch aangevat, ook qua opbouw merken we dat het gebouw een bijna volmaakte kubusvorm is waarin drie verdiepingen worden afgebakend.

Gevels

De voorgevel van het gemeentehuis toont een volmaakte toepassing van

· de constructio ad triangulum

· de constructio ad quadratum

· de Gulden Snede

De balkondeur en het gemeentelijke wapenschild vormen het exacte middelpunt van de voorgevel, respectievelijk zonder of met toren.

De voorgevel werd uiteraard het meest pronkerig uitgewerkt. Dit blijkt al uit het kwistige gebruik van natuursteen, en alleen hier vinden we de zeer karakteristieke zogenaamde ‘knipvoeg’ die bij de restauratie nauwgezet werd hersteld.

De grote blikvanger wordt hier uiteraard gevormd door de toren geflankeerd door twee bordestrappen, en opengewerkt via de ingangsportiek en het balkon. De toren is een achtkant op elke hoek geflankeerd door vierhoekige torentjes en afgewerkt met smeedijzeren kruisbloemen.

De gevels werden bij de recente renovatie gereinigd. Hierdoor komt het kleurcontrast mooi tot zijn recht: de bruinrode lokale baksteen werd immers gecombineerd met arduinen en wistenen elementen.

Het eigen cachet van elke verdieping werd beklemtoond door de keuze van een telkens verschillend venstertype. Dit is vooral aan de voorgevel goed op te merken:

· kleine, meestal gegroepeerde ramen op het louter functionele gelijkvloers

· hoge rechthoekige vensters op de bel-étage

· ramen per twee met één groot spitsboograam er telkens boven op de tweede verdieping, voorzien van een middenstijl en sierlijk venstermaaswerk

De twee zijgevels worden geaccentueerd door puntgevels met een gekanteeld tussenstuk. De westgevel, die beter zichtbaar is, is monumentaler en heeft ook een breed vierdelig raam om de traphal te markeren. De minder zichtbare oostgevel werd eenvoudiger gelaten.

De achtergevel aan de zuidkant heeft een vooruitspringende en meer opengewerkte middenpartij en twee gesloten zijpartijen.

Sculpturen

  • Schilden

· het schild van Ruiselede met de data 1873-1876 op de toren

· de leeuwen met schilden van West-Vlaanderen en België aan de aanzet van de trappen

· provincieschilden op de zijgevels en achtergevel (opvallend: toen 9 provincies, maar slechts 8 schilden).

  • Miniaturen:

· de hoekkrullen van de zuilkapitelen onder de toren werden uitgewerkt met groteske koppen => de schreeuwende gezichten verbeelden de menselijke emoties en passies => volgens de moraliserende tijdsgeest (tweede helft 19e eeuw = Victoriaans) moeten deze emoties onderworpen worden aan het rationele gesymboliseerd door de strenge architectuur van een overheidsgebouw

· op de tweede verdieping aangevuld met een reeks zoogdieren en een uiltje => verwijst naar de dierlijke kant van de mens (heel actueel tijdens de 19e eeuw naar aanleiding van de studies van Charles Darwin)

· in de torenbekroning zijn kleine draken verwerkt

Interieur

Nadat het monumentale gebouw de meeste middelen had opgeslorpt, moest de afwerking noodzakelijk sober blijven. Het interieur zou in het voorjaar van 1878 gewoon wit gekalkt worden.

  • Opvallende elementen:

· monumentale eiken eretrap

· ‘salle des pas perdus’

· fijn schrijnwerk van deuren en scheidingswanden

· monumentale schoorsteen in de raadszaal = middeleeuwse haard met vroeggotische zuiltjes, versierd met schildhoudende draken, gehurkte figuurtjes, Belgische leeuw op de schouwmantel

· Originele meubelen grotendeels het werk van lokale ambachtslieden: leunbanken, lessenaars, tafels, bibliotheekkasten en stoelen. In 1910-1911 werd nieuw meubilair bijgemaakt voor de raadszaal, dat later wellicht zijn plaats vond in de trouwzaal.

· Schilderij Hemelvaart van Maria in de traphal:

  • 1844
  •  Félix Dumortier (1801-1868)
  • Oorspronkelijk bestemd voor de kerk maar de naakte engeltjes waren te aanstootgevend voor de pastoor
  • Tijdens omzwervingen in het klooster en het Armbestuur werden de engeltjes aangekleed met broekjes
  • Gerestaureerd in 1995 zonder broekjes
  • Terug in gemeentehuis

Onthaal

Markt 1
8755 Ruiselede
info@ruiselede.be
051/70-84-10
051/68-79-33
Bekijk openingsuren

Cultuur

Markt 1
8755 Ruiselede
cultuur@ruiselede.be
051/70-84-20
051/68-79-33
Bekijk openingsuren